Nota enologiczna - 2 rok uprawy
Winnica Kościeleckich to rodzinne przedsięwzięcie winiarskie osadzone w malowniczym krajobrazie Gór Świętokrzyskich w miejscowości Krajno‑Parcele, na terenie ziemi krajeńskiej, niedaleko podnóża Łysicy. Region ten, choć chłodniejszy niż klasyczne obszary winiarskie południowej Europy, wykazuje rosnący potencjał do uprawy winorośli. Sprzyja temu łagodny, umiarkowany klimat środkowej Polski, stabilna ilość opadów oraz stopniowe ocieplenie obserwowane w ostatnich dekadach. Pod względem klimatycznym obszar Świętokrzyskiego zaliczany jest do klimatu umiarkowanego ciepłego (Cfb wg Köppena‑Geigera), charakteryzującego się chłodnymi, wilgotnymi zimami, umiarkowanymi latami oraz stosunkowo równomiernym rozkładem opadów w ciągu roku. Roczne sumy opadów przekraczają zwykle 700 mm, co wspiera retencję wilgoci w glebie — czynnik kluczowy dla powodzenia upraw winorośli w regionach o krótszym sezonie wegetacyjnym.
Gleba – terroir i jej wpływ na winorośl
Struktura gleby w Winnicy Kościeleckich opiera się na glebach średnio ciężkich z wysokim udziałem gliny, miejscami wzbogaconych o wapienne i dolomitowe osady charakterystyczne dla krajobrazu ziemi krajeńskiej. Gleby te cechują się wysoką pojemnością wodną, dobrą retencją wilgoci w sezonie wegetacyjnym oraz stosunkowo powolną reakcją na zabiegi odkwaszania. Dzięki temu profil glebowy stabilizuje mikroklimat strefy korzeniowej, szczególnie w okresach suszy i upałów co sprzyja równomiernemu dojrzewaniu owoców.
Gleby średnio ciężkie z dominującą frakcją gliny mają dużą zdolność do gromadzenia wody co w warunkach regionu świętokrzyskiego — gdzie sezon wegetacyjny rozpoczyna się zwykle około dwóch tygodni później niż w centralnym Mazowszu — pomaga utrzymać optymalne warunki dla rozwoju kiści winogron i ogranicza stres wodny zarówno wiosną, jak i latem. Choć gleby te są bardziej wymagające w uprawie, sprzyjają powstawaniu surowca o dobrej równowadze pomiędzy kwasowością a ekstraktem. Jest to szczególnie korzystne dla białych odmian oraz potencjalnej produkcji win musujących, które mogą zyskiwać dzięki temu mineralną strukturę i charakterystyczną głębię wynikającą z terroir.
Warunki klimatyczne i sezon wegetacyjny
Winnica Kościeleckich znajduje się w strefie klimatu kontynentalnego przejściowego charakteryzującego się wyraźną zmiennością sezonów. Oznacza to krótszy sezon wegetacyjny w porównaniu z regionami południowej Europy — wegetacja rozpoczyna się tutaj później i przebiega w niższych średnich temperaturach. Sezon wegetacyjny winorośli w tutejszej winnicy zwykle zaczyna się w drugiej połowie kwietnia i kończy w październiku.
Pomimo tych ograniczeń, ocieplenie klimatu w ostatnich dekadach umożliwiło skuteczną uprawę dobrze zbalansowanych odmian winorośli, takich jak Solaris, Muscaris, Seyval Blanc, Johanniter i Souvignier Gris. Są to odmiany odporne na niskie temperatury i choroby grzybowe, dobrze przystosowane do umiarkowanych warunków klimatycznych regionu świętokrzyskiego.
W praktyce oznacza to, że:
- Wiosna w regionie świętokrzyskim pojawia się później, dlatego wegetacja winorośli rozpoczyna się z opóźnieniem w porównaniu z cieplejszymi obszarami Europy. Taki przesunięty start zmniejsza ryzyko uszkodzeń spowodowanych wiosennymi przymrozkami, choć jednocześnie skraca całkowitą długość sezonu wegetacyjnego.
- Latem temperatury pozostają umiarkowane i rzadko osiągają ekstremalne wartości, co sprzyja zachowaniu naturalnej, żywej kwasowości w dojrzewających owocach.
- Opady występują regularnie a gleby o dużej pojemności wodnej utrzymują stabilną równowagę wilgotności, co szczególnie dobrze służy odmianom preferującym stały dostęp do wody, takim jak Seyval Blanc.
Charakterystyka uprawianych odmian
🍃 Poniżej przedstawiono ekspercką ocenę dotyczącą białych odmian uprawianych w Winnicy Kościeleckich oraz ich zachowania w kontekście lokalnego terroir. Opisy odnoszą się do potencjału surowca a nie do gotowych win.
Seyval Blanc
Seyval Blanc to klasyczna odmiana hybrydowa, dobrze przystosowana do chłodniejszych regionów Europy. Cechuje się wysoką odpornością na choroby grzybowe oraz zdolnością do utrzymania stabilnej kwasowości, co czyni ją szczególnie odpowiednią dla wymagających warunków klimatycznych Świętokrzyskiego.
Odmiana dobrze reaguje na gleby średnio ciężkie o stabilnej wilgotności. Dostępność wody w strefie korzeniowej sprzyja równomiernemu dojrzewaniu owoców oraz utrzymaniu świeżości i stabilności surowca. Seyval Blanc może dostarczać surowca o wysokiej kwasowości i czystym profilu owocowym co w chłodniejszym klimacie sprzyja tworzeniu win o świeżym, lekkim charakterze. Odmiana ma również bardzo dobry potencjał do produkcji win musujących, szczególnie metodą klasyczną, gdzie naturalna kwasowość stanowi kluczowy parametr jakości.
Solaris
Solaris to odmiana hybrydowa, jedna z najpopularniejszych w chłodniejszych strefach Europy, ceniona za wysoką odporność na choroby, niskie temperatury oraz zdolność do osiągania dojrzałości nawet w trudniejszych, lokalnych warunkach klimatycznych regionu Świętokrzyskiego.
Odmiana dojrzewa wcześnie w lokalnym terroir, co umożliwia uzyskanie pełnej dojrzałości cukrowej i fenolowej nawet w krótszym sezonie wegetacyjnym. Dobra retencja wody w glebie sprzyja stabilnemu wzrostowi, zdrowotności owoców i równomiernemu dojrzewaniu gron. Solaris może dostarczać surowca o intensywnym profilu owocowym i wysokiej kwasowości. Naturalnie podwyższona zawartość cukrów w owocach stwarza możliwość produkcji zarówno win wytrawnych o żywej strukturze, jak i stylów półwytrawnych lub z lekką słodyczą, zależnie od przyjętej technologii i parametrów zbioru.
Muscaris
Muscaris, powstały z krzyżówki Solaris i Muskateller, jest odmianą aromatyczną o umiarkowanej odporności na choroby oraz dobrej adaptacji do chłodniejszego klimatu. Ceniony jest za stabilny wzrost i wyrazisty potencjał aromatyczny.
W chłodniejszym klimacie kluczowe jest utrzymanie równowagi między intensywnością aromatów a kwasowością. Muscaris dobrze reaguje na kontrolę plonowania oraz stabilną wilgotność gleby, co sprzyja harmonijnemu dojrzewaniu owoców. Odmiana ta może dostarczać surowca o wyrazistym, aromatycznym charakterze, z potencjałem do tworzenia win o intensywnym profilu owocowo‑kwiatowym. Przy odpowiednim zarządzaniu plonem i właściwej technologii możliwe jest uzyskanie równowagi między aromatem a świeżością, co stanowi podstawę dla stylów o wyraźnym ale harmonijnym charakterze.
Johanniter
Johanniter to odmiana dobrze przystosowana do chłodniejszego klimatu, odporna na mrozy oraz część chorób grzybowych. Cechuje się stabilnym plonowaniem i dobrą zdrowotnością krzewów co czyni ją wartościową w uprawie w regionach o zmiennych warunkach pogodowych.
Odmiana ta dobrze radzi sobie na glebach o umiarkowanym ciężarze i podwyższonej wilgotności, co sprzyja równomiernemu dojrzewaniu owoców. Stabilne warunki glebowe i chłodniejszy klimat wspierają utrzymanie świeżości surowca oraz harmonijnego wzrostu krzewów. Odmiana ta może dostarczać surowca o łagodniejszej kwasowości i lekkim, owocowym charakterze co sprzyja produkcji win o przystępnym, delikatnym stylu. Johanniter ma łagodniejszą kwasowość niż Seyval Blanc czy Solaris,daje lżejszy, bardziej owocowy surowiec, potrafi pokazać aromaty melonowe, gruszkowe, czasem mandarynkowe, dobrze reaguje na chłodną fermentację, która podkreśla jego delikatny, owocowy charakter.
Souvignier Gris
Souvignier Gris (Seyval Blanc × Zähringer) to odmiana o bardzo wysokiej odporności na choroby, stabilnym wzroście i zrównoważonym profilu kwasowo‑owocowym. Jest ceniona w chłodniejszych regionach za zdrowotność gron i regularne plonowanie.
Odmiana dobrze adaptuje się do umiarkowanie chłodnego klimatu w warunkach winnicy. Grona o średniej gęstości i grubej skórce sprzyjają utrzymaniu zdrowotności owoców nawet przy podwyższonym ryzyku botrytis co jest istotne w warunkach zwiększonej wilgotności. Souvignier Gris może dostarczać surowca o złożonym profilu aromatycznym (m.in. owoce pestkowe i cytrusy) oraz dobrej strukturze, co stwarza możliwość produkcji win o eleganckiej kwasowości i solidnym ciele. Ostateczny charakter win będzie zależał od przyjętej technologii i wyników pierwszych winifikacji.
Zdrowotność winorośli i praktyki uprawy
🌿Winnica Kościeleckich utrzymuje bardzo dobrą kondycję zdrowotną krzewów winorośli. W trakcie sezonu wegetacyjnego winiarze — Marcin Wołoszczak i Sylwester Kościelecki — skutecznie ograniczali presję chorób takich jak szara pleśń (Botrytis cinerea), antraktoza oraz różne formy mączniaków. Jest to szczególnie wymagające w warunkach podwyższonej wilgotności gleby i częstych opadów, charakterystycznych dla części regionu świętokrzyskiego.
🌿Zastosowanie integrowanej produkcji roślin (certyfikat IPR), regularne lustracje oraz szybkie reagowanie na zmienne warunki pogodowe pozwoliły utrzymać krzewy w wysokiej zdrowotności. Dzięki temu winnica uzyskuje czyste, dobrze wykształcone grona, stanowiące solidną podstawę do przyszłej produkcji win o wysokim potencjale enologicznym.
Potencjał enologiczny i możliwe kierunki produkcji win
Warunki siedliskowe Winnicy Kościeleckich — chłodniejszy klimat, późniejsza wegetacja oraz gleby sprzyjające utrzymaniu kwasowości — wskazują na wysoki potencjał do tworzenia win o świeżym i żywym charakterze. Naturalnie podwyższona kwasowość surowca otwiera drogę do kilku stylów win, które mogą być rozwijane w kolejnych latach.
Wina białe wytrawne (potencjał)
Odmiany uprawiane w winnicy oraz lokalny mikroklimat sugerują możliwość uzyskania win o wyraźnej, świeżej kwasowości oraz czystym, lekkim profilu owocowym — z akcentami jabłkowymi, cytrusowymi i delikatnym mineralnym charakterem typowym dla chłodniejszych stanowisk. To styl, który naturalnie wpisuje się w warunki siedliskowe i może być jednym z filarów przyszłej produkcji.
Wina musujące (wysoki potencjał)
Ze względu na stabilną kwasowość, późne dojrzewanie owoców oraz obecność odmian takich jak Seyval Blanc i Solaris, winnica wykazuje bardzo dobre predyspozycje do przyszłej produkcji win musujących, szczególnie metodą klasyczną. Charakter surowca sprzyja tworzeniu win o wyraźnej świeżości, dobrej strukturze oraz potencjale do rozwijania nut autolitycznych podczas dojrzewania na osadzie.
Wina aromatyzowane ziołami (potencjał wynikający z terroir)
Równoległa uprawa roślin zielarskich na terenie winnicy otwiera możliwość tworzenia win aromatyzowanych ziołami, opartych na lokalnych surowcach i tradycjach zielarskich regionu. Tego typu wina mogą stanowić unikalny wyróżnik Winnicy Kościeleckich, łącząc świeżość białych win z subtelnymi nutami ziołowymi charakterystycznymi dla tutejszego siedliska.
Potencjał dojrzewania
Wstępne parametry owoców oraz charakter siedliska sugerują, że niektóre roczniki mogą w przyszłości wykazywać potencjał do dojrzewania w butelce — zwłaszcza w przypadku win o wyższej kwasowości, dobrej ekstraktywności i pochodzących z odmian o stabilnej strukturze. Jest to możliwość wynikająca z cech surowca, którą będzie można potwierdzić dopiero po pierwszych winifikacjach.
Podsumowanie — potencjał siedliska i przyszłej produkcji
- Winnica Kościeleckich łączy nowoczesne, świadome podejście do uprawy winorośli z silnym zakorzenieniem w lokalnym terroir — charakterze gleby, klimatu i krajobrazu.
- Na potencjał tego miejsca składają się: średnio ciężkie gliniaste gleby o dobrej retencji wody, chłodniejszy klimat regionu Świętokrzyskiego, sprzyjający zachowaniu naturalnej kwasowości, odmiany odporne przystosowane do warunków chłodnych, wysoka zdrowotność krzewów oraz integrowane praktyki uprawowe. Zestaw tych czynników tworzy obiecujące warunki do przyszłej produkcji win o świeżym, zrównoważonym charakterze i wysokiej jakości surowca.
- Chłodniejszy klimat, bogate gleby i świadome zarządzanie winnicą wskazują, że w przyszłości możliwa będzie produkcja win białych w stylu świeżym i lekkim, opartych na naturalnej kwasowości i czystości owocu a także win musujących w których te cechy mogą stać się kluczowymi elementami stylu.
- Podkreślić należy, że są to potencjalne kierunki rozwoju, wynikające z analizy siedliska i odmian. Ich pełne potwierdzenie będzie możliwe dopiero po pierwszych winifikacjach.
Artykuł opracował Marcin Wołoszczak; zdjęcia z Winnicy Kościeleckich.
Marcin Wołoszczak
Winiarz, przedsiębiorca winiarski, właściciel winnicy Mazovia, ekspert enoturystyczny. Marcin wspiera i doradza Winnicy Kościeleckich w uprawie winorośli.
